Gözler, sevimli dostlarımızın dünyayı algılamasında en önemli araçlardan biri olmasının yanı sıra, onların duygusal durumlarını bize yansıtan en hassas organlardır. Bir veteriner kliniği olarak en sık karşılaştığımız vakaların başında ne yazık ki göz problemleri gelmektedir. Göz hastalıkları söz konusu olduğunda, zamanlama her şeydir. Bazı durumlar sadece medikal tedavi (damla ve pomadlar) ile çözülebilirken, bazı yapısal bozukluklar, travmalar veya kronikleşmiş sorunlar cerrahi müdahale gerektirir. “Cerrahi” kelimesi hasta sahiplerini ürkütse de, kliniğimizde uyguladığımız rutin oftalmolojik operasyonlar, mikro cerrahi veya fakoemülsifikasyon (katarakt gibi) gibi ileri teknoloji gerektiren durumların dışında kalan; ancak hastanın yaşam kalitesini doğrudan ve hızlı bir şekilde arttıran prosedürlerdir. Bu rehberde, kedi ve köpeklerde sıkça uyguladığımız, göz ve göz kapağı sağlığını korumaya yönelik operasyonları, süreçleri ve iyileşme dönemini tüm detaylarıyla ele alacağız.
Göz Kapağı Anomalileri ve Cerrahi Çözümleri
Göz kapakları, göz küresini (korneayı) koruyan, nemlendiren ve temizleyen mekanik perdelerdir. Ancak genetik yatkınlıklar, ırk özellikleri veya yaşlılık gibi nedenlerle göz kapaklarının duruşunda bozukluklar meydana gelebilir. Bu bozukluklar sadece estetik bir sorun değil, gözün kendisine sürekli zarar veren ciddi birer sağlık problemidir.
Entropiyon Operasyonu (Göz Kapağının İçe Dönmesi)
Entropiyon, özellikle köpeklerde (Shar-Pei, Chow Chow, Bulldog, Golden Retriever gibi ırklarda) ve bazı kedi ırklarında (Persian, British Shorthair) sıkça rastladığımız, göz kapağının serbest kenarının içe doğru kıvrılması durumudur. Bu durum, kirpiklerin ve kapağın dış yüzeyindeki kılların sürekli olarak korneaya (gözün şeffaf tabakasına) sürtmesine neden olur. Hasta sahipleri genellikle dostlarının gözlerini sürekli kıstığını, göz yaşarmasının arttığını ve gözün kızardığını fark ederler.
Bu durum tedavi edilmezse, sürekli sürtünme korneada “ülser” adını verdiğimiz yaralara, pigmentasyon (lekelenme) artışına ve hatta kalıcı görme kaybına yol açabilir. Entropiyon cerrahisinde amacımız, göz kapağını anatomik olarak olması gereken pozisyona geri getirmektir. “Hotz-Celsus” prosedürü olarak da bilinen bu teknikte, göz kapağının altından veya üstünden (sorunlu bölgeye göre) elips şeklinde bir deri parçası cerrahi olarak çıkarılır ve dokular tekrar dikilerek kapak dışa doğru gerdirilir. Bu operasyon, hastanın gözündeki batma hissini anında ortadan kaldırır ve kronik ağrıyı sonlandırır.
Ektropiyon Operasyonu (Göz Kapağının Dışa Dönmesi)
Entropiyonun tam tersi olan Ektropiyon, göz kapağının dışa doğru sarkması durumudur. Genellikle Cocker Spaniel, Saint Bernard ve Bloodhound gibi sarkık derili köpek ırklarında
görülür. Göz kapağının dışa sarkması, gözün koruyucu mekanizmasını bozar. Göz küresi dış etkenlere, toza ve rüzgara daha açık hale gelir; ayrıca gözyaşı doğru şekilde dağılamadığı için göz kuruluğu ve kronik konjonktivit (göz enfeksiyonu) riski artar.
Bu durumun cerrahi tedavisinde “V-Y plastisi” veya kama rezeksiyon gibi teknikler kullanılarak gevşek olan göz kapağı dokusu kısaltılır ve toparlanır. Amaç, göz kapağının göz küresine tam temas etmesini sağlamak ve “cep” oluşumunu engelleyerek enfeksiyon riskini minimize etmektir. Bu operasyonlar rutin prosedürler olup, iyileşme süreci oldukça hızlıdır ve hastanın konforunu ömür boyu artırır.
Cherry Eye (Kiraz Göz) Operasyonları: Bezi Korumak Önceliğimizdir
Halk arasında “Kiraz Göz” olarak bilinen Harder Bezi Prolapsusu, özellikle genç köpeklerde (French Bulldog, Beagle, Cocker Spaniel vb.) sıkça karşılaşılan bir durumdur. Kedi ve köpeklerde, insanların aksine üçüncü bir göz kapağı bulunur ve bu kapağın dibinde gözyaşı üretiminin yaklaşık %30-40’ından sorumlu olan bir bez yer alır. Bağ dokunun zayıflığı nedeniyle bu bez yerinden çıkarak gözün iç köşesinde kırmızı, kiraz benzeri bir kitle olarak belirir.
Geçmiş yıllarda bu bezin kesilip atılması yaygın bir uygulamaydı ancak modern veteriner hekimlikte bu kesinlikle önerilmemektedir. Çünkü bu bezin alınması, ilerleyen yaşlarda “Kuru Göz Sendromu” (Keratoconjunctivitis Sicca) adı verilen, ömür boyu ilaç kullanımı gerektiren ve körlüğe kadar gidebilen ciddi bir hastalığa yol açar. Kliniğimizde uyguladığımız teknik, “Cep Tekniği” (Morgan Pocket Technique) yöntemidir. Bu yöntemde, sarkan bez kesilmez; bunun yerine üçüncü göz kapağının içinde oluşturulan cerrahi bir cebe gömülerek tekrar yerine dikilir. Böylece hem estetik görünüm düzeltilir hem de gözyaşı üretimi korunarak gözün geleceği garanti altına alınır.
Göz Kapağı Tümörleri ve Kitle Eksizyonları
Özellikle yaşlı kedi ve köpeklerde göz kapaklarında siğil benzeri kitleler, nodüller veya tümöral oluşumlar görülebilir. Köpeklerde bu kitlelerin büyük çoğunluğu iyi huylu (meibomian bezi adenomu) olsa da, kedilerde kötü huylu olma (skuamöz hücreli karsinom) riski daha yüksektir. Kitle iyi huylu olsa bile, büyüdükçe korneaya sürterek tahrişe neden olur ve kanayabilir.
Bu operasyonlarda temel prensip, kitleyi temiz sınırlarla (etrafındaki bir miktar sağlıklı dokuyla birlikte) çıkarmaktır. Genellikle “Kama Rezeksiyon” (Wedge Resection) yöntemi kullanılır. Göz kapağından üçgen şeklinde bir parça çıkarılır ve kapağın bütünlüğü bozulmadan, kirpik hattı birbirini tam karşılayacak şekilde estetik dikişlerle kapatılır. Göz kapağı dokusu çok esnek olduğu için, kapağın 1/3’üne kadar olan kayıplar bu yöntemle, greft gerektirmeden onarılabilir. Operasyon sonrası patolojik inceleme yapılarak kitlenin türü kesinleştirilir.
Kornea Ülserlerinde Cerrahi Müdahaleler: Grid Keratonomi ve Flep Uygulamaları
Kornea ülserleri (göz çizilmeleri), veteriner hekimlikte en acil durumlar arasındadır. Basit ve yüzeysel çizikler genellikle ilaç tedavisiyle iyileşir. Ancak “indolent ülser” dediğimiz, iyileşmeyen inatçı ülserler veya “descemetocele” dediğimiz, gözün delinmesine ramak kalan derin ülserlerde cerrahi müdahale şarttır.
- Grid Keratotomi / Elmas Frez Debridmanı: Özellikle Boxer gibi ırklarda görülen, iyileşmeyen yüzeysel ülserlerde, korneanın en üst tabakası steril bir şekilde uyarılır. Kornea yüzeyine mikroskobik çizikler atılarak vücudun iyileşme mekanizması tetiklenir. Bu, tam bir ameliyattan ziyade sedasyon altında yapılan minör bir cerrahi işlemdir.
- Konjonktival Flep (Pedikül Greft): Derin ve patlama riski olan ülserlerde, gözün beyaz kısmı olan konjonktivadan ince bir doku parçası kaydırılarak ülserli bölgenin üzerine dikilir. Bu doku, hasarlı bölgeye hem kan damarlarıyla iyileştirici faktörleri taşır hem de fiziksel bir yama görevi görerek gözün delinmesini engeller. Bu operasyon, gözün kurtarılması için kritik öneme sahiptir.
Travmatik Göz Proptozu ve Gözün Alınması (Enükleasyon)
Bazen travmalar (araba çarpması, kavgalar) veya kontrol altına alınamayan glokom (göz tansiyonu), göz içi tümörler gibi durumlarda göz küresi geri döndürülemez şekilde hasar görür. Eğer bir göz görme yetisini kaybetmişse ve hayvana sürekli ağrı veriyorsa, en insancıl yaklaşım o gözün cerrahi olarak alınmasıdır (Enükleasyon).
Hasta sahipleri için duygusal olarak en zor karar bu olsa da, veteriner hekimler olarak bizler hastanın konforunu ön planda tutarız. Ağrılı ve görmeyen bir göz, hayvanın yaşam kalitesini düşürür, iştahını keser ve onu agresifleştirebilir. Enükleasyon operasyonu ile göz küresi alınır ve göz kapakları kalıcı olarak kapatılır. Operasyon sonrası dostlarımız, ağrı kaynağından kurtuldukları için genellikle çok hızlı bir şekilde eski neşelerine kavuşurlar. Tüyler uzadığında ise estetik olarak kabul edilebilir bir görünüm oluşur. Unutulmamalıdır ki evcil hayvanlar tek gözle de hayatlarını mükemmel bir şekilde idame ettirebilirler.
Operasyon Süreci ve Hasta Sahiplerinin Dikkat Etmesi Gerekenler
Kliniğimizde gerçekleştirdiğimiz tüm oftalmolojik operasyonlar, en üst düzey anestezi protokolleri ile yönetilmektedir. Göz cerrahisi hassasiyet gerektirdiği için süreç şu şekilde işler:
- Pre-Op (Ameliyat Öncesi): Hastamızın genel sağlık durumunu kontrol etmek için kapsamlı kan tahlilleri yapılır. Anestezi riski minimize edilir.
- Anestezi ve Cerrahi: Göz operasyonlarında hastanın tamamen hareketsiz olması gerektiği için inhalasyon (gaz) anestezisi kullanılır. Bölge sterilize edilir ve mikro cerrahi aletleriyle operasyon gerçekleştirilir. Dikişler genellikle insan saçından çok daha ince, kendiliğinden eriyen veya alınması gereken özel materyallerden seçilir.
- Post-Op (Ameliyat Sonrası Bakım): Burası başarının %50’sini oluşturur. Göz operasyonlarından sonra en kritik kural, Elizabet Yakalığı (Huni) kullanımıdır. Dostumuzun gözünü kaşıması, tüm ameliyatın boşa gitmesine neden olabilir. Hekiminizin önerdiği süre boyunca yakalık asla çıkarılmamalıdır.
- İlaç Kullanımı: Antibiyotikli damlalar, yapay gözyaşları ve ağrı kesiciler reçete edildiği saatlerde aksatılmadan uygulanmalıdır.
Neden Bizi Tercih Etmelisiniz?
Göz sağlığı ertelemeye gelmez. Kliniğimiz, oftalmolojik muayene ekipmanları (oftalmoskop, tonometre, floresein boyama testleri vb.) ve cerrahi tecrübesi ile minik dostlarınızın dünyaya sağlıkla bakması için hazırdır. Rutin göz cerrahilerinde amacımız sadece hastalığı tedavi etmek değil; dostunuzun ağrısız, konforlu ve mutlu bir yaşam sürmesini sağlamaktır.
Eğer evcil hayvanınızın gözünde kızarıklık, çapaklanma, kısma, kitle veya sulanma fark ediyorsanız, lütfen vakit kaybetmeyin. Erken teşhis, çoğu zaman cerrahiye gerek kalmadan çözüm sunabilir veya cerrahi başarısını artırır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
- Köpeğim göz ameliyatından sonra görebilecek mi? Yapılan operasyonun türüne göre değişir. Cherry eye veya göz kapağı (entropiyon) ameliyatları görmeyi engellemez, aksine tahrişi önleyerek görme kalitesini korur. İleri derece kornea hasarlarında ise amaç mevcut görmeyi korumaktır.
- Cherry Eye ameliyatından sonra tekrarlama riski var mı? Gömme (cep) tekniği en başarılı yöntemlerden biridir ancak nadiren de olsa dikişlerin atması veya dokunun zayıflığı nedeniyle nüks görülebilir. Bu durumda revizyon cerrahisi gerekebilir.
- Ameliyat sonrası yakalığı ne zaman çıkarabilirim? Genellikle dikişler alınana kadar veya doku iyileşmesi tamamlanana kadar (ortalama 10-14 gün) yakalık kalmalıdır. Hekiminizin onayı olmadan yakalığı çıkarmak ciddi komplikasyonlara yol açabilir.
- Kedimin gözünde siyah bir leke var, ameliyat mı gerekir? Kedilerde kornea nekrozu (sekestrum) adı verilen durum siyah lekeler şeklinde görülebilir ve genellikle cerrahi müdahale (keratektomi) gerektirir. Muayene edilmeden karar verilemez.
